Zapomniane pogranicze

Zapomniane pogranicze Dekanat Uhniowski

Wydawca:
Fundacja Kultury Duchowej Pogranicza
Parafia Greckokatolicka p.w. Marii Panny w Lublinie
Al. Warszawska 71, 20-803 Lublin

Autorzy:
Piotr Antoniak, ks. Stefan Batruch (wstęp),

Jerzy Chodor, Wasyl Słobodian

Data i miejsce wydania:
Lublin 2005

Wstęp
Obszar pogranicza na nowo staje się miejscem zbliżenia i otwartości. Daje szansę wzbogacenia własnych doświadczeń. Człowiek pogranicza to ktoś znający przynajmniej dwie kultury, dwie tradycje, dwa języki. Ale obecność ludzi z innego kręgu, religijnego czy kulturowego, rodzi także napięcia, niechęć, odrzucenie.
Przykładem może być, negatywny stereotyp na pograniczu polsko-ukraińskim, zdominowany przez wzajemne walki z okresu II wojny światowej. Obraz tragicznych wydarzeń po obydwu stronach granicy jest wyjątkowo trwały. Pogranicze polsko-ukraińske to obszar, który często zmieniał swoją przynależność polityczną. W ciągu zaledwie jednego stulecia tereny te przynależały do różnych państw: Imperium Rosyjskiego, Monarchii Austro-Węgierskiej, Rzeczypospolitej Polskiej, Rzeszy Niemieckiej, Związku Radzieckiego, PRL, Ukrainy.
W okresie po II wojnie światowej stworzono nowe pojęcie pogranicza, jako obszaru położonego w pobliżu granicy państwa. Regionu geograficznego, który był bacznie strzeżony przez wojska obrony pogranicza. Pas graniczny i strefa przygraniczna stawała się powoli symbolem lęku i strefy zmilitaryzowanej. Wzdłuż nowych granic państwowych dokonywano z jednej strony czystek etnicznych a z drugiej strony przemieszania ludności z różnych terenów. Władze dążyły do unifikacji obyczajowości oraz zacierania różnic regionalnych. Manipulowano historią stosunków etnicznych i wyznaniowych.
Autorom wydania informatora-przewodnika po zapomnianym pograniczu przyświecało pragnienie szukania rozwiązań, które pozwoliłyby przyjąć odmienność bez lęku i wrogości, lecz z zainteresowaniem. Warto odkrywać zapomniany koloryt pogranicza, gdzie przez wieki tradycja bizantyjska, łacińska i żydowska przeplatały się wzajemnie. Jednak dzieje drugiej połowy XX wieku, zaskoczyły wszystkich swoją brutalnością. Wiele cennych dzieł architektury i ikonografii z niewiadomych powodów dewastowano i niszczono, mimo iż tworzyły harmonijno-estetyczną sylwetkę wielokulturowego pogranicza.
Mamy nadzieję, iż informator – przewodnik po miejscowościach przedwojennego dekanatu Uhnowskiego, chociaż w małym stopniu poprzez poznanie barwnej mozaiki wspólnego dziedzictwa przyczyni się do wyleczenia ran przeszłości i pomoże we wzajemnym dialogu.
Pomysł takiego opracowania zrodził się w kontekście dorocznych uroczystości w Korczminie, odbywających się od roku 2004 w ostatnią niedzielę sierpnia. Przyjeżdżają na tę okoliczność dawni i obecni mieszkańcy pogranicza. Wzajemne spotkanie, wspólna modlitwa i udział w festiwalu kultur sprzyjają budowaniu atmosfery braterstwa i współpracy w obszarze przygranicznym.
Mamy nadzieje, iż proponowany przewodnik pomoże w lepszym poznaniu historii obszaru o wiele bardziej zróżnicowanego, niż do tej pory uważano. Zapraszamy zatem do odwiedzenia miejscowości po obydwu stronach granicy, których dzieje w sposób skrótowy zostały opisane.

Publikacja dwujęzyczna – po polsku i po ukraińsku.

Ks. Stefan Batruch