Transgraniczny szlak pogranicza

Transgraniczny szlak pogranicza

UKRAINA

  1. Chlewczany (Chliwczany): na terenie Ukrainy, na wschód od Dibrowej. W okresie międzywojennym mieszkała tu ok. 4000 osób (w większości Ukraińcy, 370 Polaków i 225 Żydów). Cerkiew drewniana pw. Narodzenia NMP zbudowana w 1841, odnowiona w 1926. Przy parafii działało Apostolstwo Modlitwy, Bractwo św. Mikołaja. Miały swoją siedzibę Zgromadzenie sióstr Józefinek, szkoła 6-klasowa z wykładowym jęz. ukraińskim. Działała czytelnia Proświta, spółdzielnia (dziwny układ wsi?).

Proświta – ukraińskie Towarzystwo Oświatowe działające w Galicji od 1868. Odegrało ogromną rolę w rozwoju ukraińskiego czytelnictwa i kultury oraz w zwalczaniu analfabetyzmu, zwłaszcza wśród chłopów. Wydawała książeczki dla ludu, kalendarze, podręczniki uniwersyteckie i szkolne. W 1914 Towarzystwo liczyło 130 tys. członków i prowadziło ponad 2600 czytelni. Z inicjatywy jej liderów w 1881 powołano Ruskie Towarzystwo Pedagogiczne. Proświta skupiała ukraińskich narodowców i odegrała ważną rolę w powstrzymaniu wpływów moskalofilów.

  1. Dibrowa (Sałasz): na terenie Ukrainy. Wieś w okresie międzywojennym zamieszkała przez 1400 osób (większość Ukraińcy, ok. 20 Polaków). Dawniej istniał tu monaster oo. Bazy-lianów, później prowadzili tutaj tylko folwark oo. Bazylianie z Krystynopola. Zakonnicy mieli obowiązek posługi duszpasterskiej we wsi (utrzymania jednego księdza). W latach 30. XX w. formalnie tylko filia parafii w Domaszewie (lecz duchowny mieszkał tutaj). Przy parafii działało Bractwo Apostolstwa Modlitwy, szkoła 1-klasowa z wykładowym jęz. ukraińskim, spółdzielnia. Cerkiew drewniana pw. św. Mikołaja, zbudowana w 1717.

  1. Domaszew (Domaszów): na terenie Ukrainy, 7,5 km od Ugniewa. W latach 70. XIX w. mieszkało tu 843 osoby (713 grekokat., 122 rzym.-kat., 14 mojż.), a w latach 30. XX w. 1150 osób (400 Polaków, 120 Żydów). Cerkiew drewniana pw. (Chrystusa?), zbudowana w 1900 (duchowny dojeżdżał z Sałaszów). Mieszkańcy wyznania rzym.-kat. należeli do parafii w (Bruckenthal?). W okresie międzywojennym istniała tu szkoła 1-klasowa z wykładowym jęz. ukraińskim.

  1. Karow (Karów, Kariw): na terenie Ukrainy, (położenie: na płd.-wsch. od Ugniewa). Parafia greckokatolicka, cerkiew murowana pw. św. Paraskewii, zbudowana w 1887. Aktywnie działało tu Apostolstwo Modlitwy. Wieś razem z przysiółkami: Iwanki, Bożenka i Riczne, w latach 30. XX w. liczyła ok. 1800 osób (50 Polaków, 50 Żydów). Działała czytelnia, spółdzielnia Dobrobyt. Szkoła 1-klasowa z wykładowym jęz. ukraińskim.

  1. Korczewka (Korczow, Korczów, Korcziew): na terenie Ukrainy, (położenie: na płn. Szczepiatyn, na płn.-wsch. Korczmin, na wsch. Stajne, na płd. Domaszow i Karow, na zach. Ugniew i Tarnoszyn), nad rzeką Sołokiją, której lewy brzeg jest bardzo bagnisty. Od 1786 wieś należała do rodziny Świeżawskich. Pod koniec XIX w. mieszkało tu ok. 800 osób (250 Polaków, należących do parafii w Ugniewie). Cerkiew drewnianą pw. Kosmy i Damiana zbudowano w 1885. Na początku XX w. wybudowano kościół. Szkoła podstawowa posiadała dwie klasy; jedną z wykładowym jęz. polskim, drugą z jęz. ukraińskim. Działała spółdzielnia Syła i czytelnia Proświta. W obrębie wsi jak i w okolicach znajdowały się kurhany (niestety już w okresie międzywojennym bardzo zniszczone).

  1. Ostrowok (Ostobóż, Ostrobóż, Ostrobisz): na terenie Ukrainy. Przed wojną zamieszkiwało ją około 820 Ukraińców, 50 Polaków i 2 rodziny żydowskie. Miejscowa parafia posiadała przed wojną cerkiew drewnianą pw. św. Mikołaja, zbudowaną w 1770. Działało tu Bractwo Trzeźwości. We wsi zaś czytelnia Proświta i spółdzielnia.

  1. Poddubnoje (Poddubce, Podbebce): na terenie Ukrainy, przy granicy z Polską. Parafia unicka posiadała cerkiew murowaną pw. Opieki MB (Pokrow Priesw. D. Marii?) zbudowana w 1908. Parafia liczyła 1150 osób. Istniało Bractwo Serca Jezusa i Apostolstwo Modlitwy. Mieszkało tu także ok. 60 Polaków, oraz ok. 30 Żydów. Czynna była czytelnia Proświta oraz spółdzielnia, młockarnia.

  1. Stajewka: na terenie Ukrainy, na wschód od Korczewa. W okresie międzywojennym mieszkało tu około 450 osób. Cerkiew drewniana pw. św. Michała, zbudowana w 1760, podlegała parafii w Korczowie. Działało tu Apostolstwo Modlitwy. Szkoła 1-klasowa. Działała też spółdzielnia i czytelnia Proświta.

  1. Tiaglow (Tiagliw): na terenie Ukrainy. W okresie międzywojennym zamieszkiwało ją ok. 900 osób (140 Polaków, 21 Żydów). Istniała tu cerkiew drewniana pw. św. Paraskewii zbudowana w 1884. Działały czytelnia Proświta, spółdzielnia Silskij Gospodar. Szkoła posiadała 2 klasy z wykładowym jęz. ukraińskim.

  1. Ugniew (Uhnov, Uhnów): na terenie Ukrainy, (położenie: na płn. Tarnoszyn, na wsch. Korczów i Karów, na płd. i płd.-zach. Poddębce, na płn.-zach. Wierzbica, Nowosiółki Przednie i Dyniska), nad rzeką Sołokiją. Miejscowość w dawnym woj. Ruskim, w ziemi lwowskiej, na płn.-wsch. od Rawy Ruskiej. Do połowy XV w. istniała tu wieś Uhnow. W 1462 w Toruniu, król Kazimierz Jagiellończyk pozwala właścicielowi Uhnowa, Zygmuntowi z Radzanowa, chorążemu płockiemu, zmienić wieś w miasteczko na prawie magdeburskim, nadając także prawo do cotygodniowych targów (czwartek) oraz do dwóch jarmarków w dniu św. św. Filipa i Jakuba oraz na Wniebowzięcie NMP. Przywileje te potwierdził w 1644 Władysław IV. W 1470 Zygmunt z Radzanowa ufundował tu pierwszy drewniany kościół, a w 1595 Wawrzyniec Trzciński, kasztelan lubaczowski zwiększył jego uposażenie. W stanie ruiny zachował się kościół parafialny fundacji Krzysztofa Dunina, kasztelana lubaczowskiego i jego żony Marianny z Zaborowskich, wybudowany w 1633, konsekrowany w 1695 przez W. Lenartowicza. Świątynię wyróżnia dwuwieżowa fasada o oktogonalnych górnych kondygnacjach. Wysiedleni po 1951 na skutek korekty granicy mieszkańcy Ugniewa (do tego roku miejscowość leżała na terenie Polski) zabrali wyposażenie kościoła do swoich nowych parafii. W 2. poł. XIX w. w Uhnowie u Skolimowskich bywał A. Grottger, spotykając się tam ze swoją ukochaną Wandą Monné, mieszkającą w pobliskich Dyniskach. Prawdopodobnie przed rozbiorami istniał tu klasztor oo. Bazylianów. Do parafii należały wsie: Dyniska, Hubinek, Józefówka, Karow, Korczow, Michałówka, Poddubce, Rzeczyca, Szczepiatyn, Tarnoszyn i Ulhówek. Istniał klasztor ss. Felicjanek, które prowadziły szkołę dla dziewcząt.Tutejsza parafia greckokatolicka posiadała murowaną cerkiew (o 3 kopułach) pw. Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy, zbudowana w 1780, odnawianą w latach 1860 i 1904 oraz kaplicę na przedmieściu Zastaw, murowaną fundacji Stefana Żukowskiego (czy to nie kaplica cmentarna?). W parafii działało Bractwo Apostolstwa Modlitwy i bractwo cerkiewne starszych i młodszych (?), ochronkę dla dzieci prowadziły siostry Służebniczki (Pr. D. Marii?). Do dekanatu uhnowskiego należały wówczas (1870) parafie: Bytyny, Domaszów, Dworce, Dyniska, Chliwczany, Karów, Korczów, Machnów, Mosty Wielkie, Ostrobóż, Poddubce, Przystań, Rzeczyca, Tehłów, Ulhówek, Wierzbica.W okresie międzywojennym mieszkało tu ok. 5000 osób (ok. 2600 Żydów, ok. 2300 Ukraińców, ok. 600 Polaków). W 1870 zanotowano tu jeszcze ok. 1837 osób narodowości niemieckiej (?). W miasteczku działał sąd, kasa Stelczyka, 2 restauracje, herbaciarnia, spółdzielnie, czytelnia Proświta. Szkoła 5-klasowa męska z wykładowym jęz. polskim i 6-klasowa żeńska (ss. Felicjanki).

POLSKA

  1. Dyniska: na terenie Polski. W 1425 (1449) wieś nosiła nazwę Deniska. Przysiółki: Jędrze-jówka i Magdalenka, powiat Rawa Ruska, 8 km od Ugniewa. W 2. poł. XV w. należała do rodziny Nosów, a w końcu XVI w. do Gdeszyńskich, na przełomie XVIII i XIX w. do Dzierżaków, a w 2. poł. XIX w. do Skolimowskich, kiedy dwór był ośrodkiem życia kulturalnego okolicy ( bywał tu Artur Grottger), kultywowano tradycje niepodległościowe (w czasie powstania styczniowego efektywnie pomagano powstańcom). Do ciekawostek należy kapliczka św. Jana Nepomucena (podobno zrujnowana) oraz dworskie stawy i tutejszy cmentarz z ciekawymi nagrobkami. W okresie międzywojennym majątek został znacznie okrojony, jednak Skolimowscy utrzymali go aż do 1939. W 1870 mieszkało tu 652 osoby (470 Ukraińców, 117 Polaków, 65 Żydów), którzy należeli do parafii w Ugniewie. Parafia greckokatolicka, posiadała cerkiew drewnianą pw Soboru NMP, zbudowaną w 1801. W latach 20. XX w. patronem cerkwi była Leontyna Skolimowska z Magdalenki. W latach 1943-1944 gruntownie remontowana (przebudowany babiniec, dostawiony przedsionek i zakrystia przy płn. ścianie prezbiterium, zmieniona kopuła). Od 1947 kościół filialny, a od 1977 kościół parafialny. W 1963 w cerkwi umieszczony był portret kobiecy z napisem „Aniela Dzierzkowa z Hrabiów Krasickich Fundatorka tej cerkwi”. W 1987 spłonęła. Na cmentarzu cerkiewnym przy wejściu, dzwonnica murowana trójarkadowa. Jeszcze w 1972 obok zakrystii stał słup drewniany z dzwonkiem-sygnaturką (przykład najdawniejszej prymitywnej dzwonnicy kościelnej). Filią parafii była wieś Nowosiółki Przednie. Była tu cerkiew drewniana pw. św. Iwana Błogosławionego, zbudowana w 1790, rozebrana w 1956. W latach 30. XX w. mieszkało tu ok. 376 osób. Wieś wysiedlona w 1945, a następnie spalona w toku walk z UPA. Obecnie teren wsi zaorany pod uprawy. Drugą filią były Nowosiółki Kardynalne z przysiółkiem Strona Machwiwska (Strona Dyńska). Była tu cerkiew drewniana pw. (Soboru Rp. Bogurodzicy?), zbudowana w 1760, rozebrana w 1956. Mieszkało tu ok. 580 osób. W parafii działało Apostolstwo Modlitwy, Bractwa: Trzeźwości, (Pokrowi Presb. Bogorodzicy?), Św. Mikołaja i Świeczkowe. Obecnie teren wsi zaorany pod uprawy. W Dyniskach szkoła 1-klasowa powszechna, w Nowosiółkach Przednich 1-klasowa z jęz. ukraińskim, w Nowosiółkach Kardynalnych 1-klasowa z jęz. ukraińskim.

  1. Hubinek: na terenie Polski, (położenie: 3,5 km na zach. od Rzeczycy). Istniała tu drewniana cerkiew pw. św. Paraskewii, wzniesiona prawdopodobnie w XVIII w., spalona w 1944. Była to świątynia filialna parafii rzeczyckiej. Obok dawna dzwonnica cerkiewna, przekształcona w 1949 w kaplicę rzym.-kat. Przed wojną szkoła 1-klasowa.Dzwonnica drewniana, konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowana. Kwadratowa, z prostokątną dobu-dówką od zach. Zachowana konstrukcja górnej kondygnacji dzwonnicy oraz słupy nośne w części dolnej, wypełnionej cegłą, otynkowanej. Pomiędzy kondygnacjami daszek okapowy, pobity gontem, w górnej otwory dzwonne, zaszalowane. Dach namiotowy kryty blachą.

  1. Korczmin: na terenie Polski, w dawnym powiecie Rawa Ruska (położenie: na płn. Staje, na płd.-zach. Korczów, na zach. Szczepiatyn, na płn. Krzewica i Wasylów Wielki, na wsch. Machnówek (już powiat sokolski). Przez wieś rzeka Rzeczyca zwana Swynoryją dopływ Sołokiji. Wieś wzmiankowana w 1482, w 2. poł. XVI w. należała do Góździków-Gdeszyńskich, którzy prawdopodobnie pod koniec tego wieku przyjęli nazwisko Korczmińscy od nazwy wsi. Do II wojny światowej właścicielami tutejszego majątku była rodzina Serwatowskich. Według informacji ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem do 1980 była w kościele w Machnówku. Na płd. wsi istniała cegielnia i leśniczówka, na płd.-zach. folwark. Na prawym brzegu Rzeczycy las zwany Nawrycze i Wielki Las. Dawniej największe własności należały do Felicji Serwatowskiej (ok.1880), a lasy do Dzieduszyckich. Według spisu z 1880 było tu ok.887 osób (40 Polaków), zaś w latach 30. ok. 1300 osób (130 Polaków, 340 Żydów). Cerkiew drewniana pw. Chrztu Pańskiego, zbudowana w 1658 (1772). Patron Felicja hrabina Dzieduszycka, w Korczminie. Paroch o. Dimitro Bachiwski. W XIX w. parafia należała do dekanatu bełskiego (?), jednak w okresie międzywojennym wchodzi w skład dekanatu ugniewskiego. W parafii działało bractwo Najświętszego Serca Jezusa. W 1862 ze składek gromady wybudowana została kaplica pw. Zaśnięcia MB (odpust), czczony tu był obraz Matki Boskiej, zniszczona w 1944. Miejscowi katolicy rzymscy uczęszczali do kościoła w Machnówku (dawniej należeli do parafii w Żniatynie). Szkoła 2-klasowa z jęz. ukraińskim i 1-klasowa z jęz. polskim. Działała czytelnia Proświta oraz spółdzielnia Jednist (lub Narodnyj Dom?). Oprócz tego w okresie międzywojennym działali fryzjer, kołodziej, kowal, stolarz, szynkarz, zegarmistrz.Za wsią w tzw. Wielkim Lesie znajdują się kurhany eksplorowane już w XIX w., jednak nic tam wtedy nie znaleziono. Podobne miejsce na granicy Szczepiatyna, Korczmina i Korczowa zwane Mogiłami, zarówno w polach jak i w lesie.Orientowana, trójdzielna, konstrukcji wieńcowej. Babiniec oraz szersza i dłuższa nawa na planach kwadratów, prezbiterium zamknięte trójbocznie. Przed babińcem przedsionek. Zręby babińca i prezbiterium równej wysokości, nawa podwyższona o jedną kondygnację, na której położony ośmioboczny tambur na pendentywach przykryty ośmiopołaciową kopułą zwieńczoną latarnią z prześwitami. Wewnątrz cerkwi poszczególne pomieszczenia otwarte arkadami. W nawie nadwieszony chór. Babiniec przykryty stropem, nawa kopułą, prezbiterium pozornym sklepieniem kolebkowym. Nawa dwukondygnacyjna, której zrąb sięga ponad dachy babińca i prezbiterium. Ściany wszystkich trzech kondygnacji wzmocnione lisicami.

  1. Kornie: na terenie Polski, nad Sołokiją. Wieś istniała już w XIV w. Na przełomie XV i XVI w. należała do Niszczyckich z Uhnowa. W okresie międzywojennym zamieszkała wyłącznie przez Ukraińców (ok. 1000 osób), wysiedlonych w 1947 w ramach akcji „Wisła”. Później osiedliło się tu niewiele osób. Na zachód od wsi zachowały się bunkry radzieckie Rawskiego Rejonu Umocnionego, wchodzące w skład tzw. linii Mołotowa. We wsi murowana cerkiew pw. św. Paraskewii, zbudowana w 1910, na miejscu drewnianej z 1776. Od 1947 opuszczona, od 1980 użytkowana jako kościół katolicki. Trójdzielna, na planie krzyża. Na wyposażeniu elementy ze starej cerkwi z 1776. Dzięki staraniom Społecznego Komitetu nad Zabytkami Sztuki Cerkiewnej przy TOnZ zachowała się dzwonnica cerkiewna z XVIII w. Na cerkiewnym cmentarzu zachowało się wiele nagrobków z warsztatu bruśniańskiego, a wśród nich krzyż z XVIII w., na trzech stopniach z postacią Chrystusa Ukrzyżowanego. Oprócz tego mogiła 6 mieszkańców wsi zamordowanych przez NKWD 22 V 1945 oraz pomnik postawiony w 50. rocznicę akcji „Wisła”.Dzwonnica z XVIII w., odnawiana w 1937. Drewniana konstrukcji słupowo-ramowej, z podwaliną na kamieniach. Prostokątna, dwukondygnacyjna. Dolna kondygnacja częściowo otwarta, częściowo osłonięta wydatnym zadaszeniem wspartym na konstrukcji słupowo-ramowej z zastrzałami. Górna kondygnacja nadwieszona, dołem oszalowana, górą otwarta z każdej strony czterema arkadami z mieczowaniem.

  1. Kornie Małe: na terenie Polski, (na płd. od Machnowa) Przez wieś płynie rzeka Sołokija. Grunty oceniano jako torfowiska i piachy. Pomimo to w 1880 mieszkało tu ok. 590 osób. 50 lat później już ok. 1050 osób (60 Polaków, którzy należeli do parafii w Wierzbicy). Cerkiew murowana z 1910 pw. św. Paraskewii, była filią parafii z Machnowa (od 1980 pełni funkcję kościoła). W latach 30. XX w. we wsi działała szkoła 2-klasowa oraz czytelnia Proświta. W XIX w. na skraju wsi istniał browar.

  1. Krzewica: na terenie Polski. Początkowo wieś nosiła nazwę Szczewica, obecnie część wsi Wasylów Wielki. (w Wasylowie Wielkim znajduje się kościół murowany z 1897) Przez cały XIX w., aż do 1918 na płn. od tej wsi biegła granica między Rosją a Austrią (wieś Rzeplin była już w Królestwie Polskim?). Według spisu z 1880 zamieszkiwało ją ok. 400 osób (w większości grekokat. tylko kilka osób obrządku rzym.-kat.). 50 lat później mieszkało tu już ok. 650 osób. Drewniana cerkiew pw. Zaśnięcia NMP zbudowana w 1775 (1875) jako filia parafii w Korczminie (obecnie nie istnieje). Wierni obrządku łacińskiego uczęszczali do kościoła w Żniatynie, a potem w Machnówku. W okresie międzywojennym 1-klasowa szkoła podstawowa.

  1. Machnów: na terenie Polski, dawny powiat rawski (położenie: na płn. Nowosiółki Kardynalne i Nowosiółki Przednie, na wsch. Wierzbica, na płd. Kornie, na zach. Mosty Małe, Teniatyska i Żurawce). Przysiółki: Borki, Majdan, Strona, Usiki. Lasy w okolicy zwane były Leszczyny lub Zielona Machnowska. Tam znajdowała się gajówka o tej samej nazwie. Południowym skrajem obszaru wsi biegła kolej jarosławsko-sokalska (czy to obecnie dalej teren tej wsi i czy zachował się nasyp?). Przez Zieloną Machnowską płynie rzeka Sołokija. Niejaki Aleksander Korzeniowski założył w poł. XIX w. przysiółek zwany Aleksandrówka. W 1880 mieszkało tu ok. 820 osób, a w latach 30. XX w. ok. 1200 (w zdecydowanej większości grekokatolicy, tylko kilka rodzin żydowskich). Cerkiew parafialna murowana pw. Narodzenia NMP z 1900 (obecnie kościół) na miejscu drewnianej kaplicy z 1892. Dawniej przy cerkwi działało Bractwo Maryjny Sojusz, czytelnia Proświta oraz spółdzielnia Silskij Gospodar. Istniał tu folwark i młyn. Działał: kowal, krawiec, stolarz, szewc, szynkarz. Obecnie dzieli się na Stary Machnów i Nowy Machnów.Dzwonnica drewniana konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowana, z podwaliną na kamieniach polnych. Prostokątna, o trzech kondygnacjach. Środkowa węższa, oddzielona od dolnej wydatnym zadaszeniem, górna nadwieszona, otwarta z każdej strony czterema arkadami z mieczowaniem. Dach namiotowy, ośmiopołaciowy, zwieńczony balasem, pobity gontem.

  1. Machnówek: na terenie Polski, dawniej w powiecie sokalskim (na wsch. Budynin, Worochata, na płd.-zach. Korczmin, na płn. Wasilów Wielki). Przez wieś płynie rzeka Rzeczyca. Mieszkało w nim ok. 500 osób (80 Polaków). Cerkiew filialna parafii Korczmin, (obecnie nie istnieje) drewniana pw. św. Michała, zbudowana w 1920. (według tradycji do budowy użyto materiału z rozbiórki kościoła z Bełza). Działało tu Bractwo Najświętszego Serca Jezusa. Prawdopodobnie w latach 20. XX w. wybudowano tu kościół. Szkoła 1-klasowa. Kościół murowany z 1900-1912, odbudowany po spaleniu w 1944. Przy kościelnym cmentarzyku nagrobek z rzeźbą Olgi Krawczuk (przeniesiony z Oserdowa) autorstwa Aleksandra Zagórskiego. Oprócz tego kilkadziesiąt kamiennych nagrobków pochodzących z ośrodka bruśniańskiego. Zachowała się dawna cerkiewna dzwonnica z 1939.

  1. Rzeczyca: na terenie Polski. Przez wieś płynie potok Korytnicki. Na płn. wznosi się „Klina Góra”. Część wsi nazywano Hubinkiem, inną część Kąty, z kolei inną Majdan. Centrum wsi nazywano Rynkiem. Do obszaru dworskiego należał folwark Brzezina oraz gajówka Dębina. Za czasów I Rzeczpospolitej należała do dóbr koronnych i była siedzibą starostwa, które obejmowało Rzeczycę, Hubinek, Żurawce, Lubyczę Królewską, Hutę Lubycką, Hrebenne i Kamionkę Wołoską. W 1760 był tu łan wybraniecki, na którym gospodarzyli sołtysi Jędruch i Jacenty. Na podstawie przywileju Augusta III z 26 V 1755, niektórzy chłopi mieli prawo warzenia piwa i gorzałki na własne potrzeby. Istniał tam młyn o dwóch kamieniach oraz karczma. W 1765 właścicielem wsi był Andrzej Rzeczycki. Przed wojną należała do powiatu rawskiego. Ówczesna parafia greckokatolicka liczyła ok. 1800 osób, działało tu Bractwo św. Mikołaja starszych i Bractwo Opieki MB (Pokrowi Pries. Diw Mar) młodszych chłopców i dziewcząt. Drewniana cerkiew z 1687 pw. św. Borysa i Gleba, choć przebudowana służy dalej jako kościół. Oprócz Ukraińców mieszkało tu ok. 40 Polaków (parafia w Uhnowie) i ok. 30 Żydów. Dawna kaplica cmentarna, murowana z XIX w. i dwór murowany, otynkowany z XIX w. Istniała czytelnia Proświta, spółdzielnia Hospodarska Torhowla, Towarzystwo Sokół wiatrak, wyszynk, kowal.

  1. Szczepiatyn: na terenie Polski, (położenie: na płn. Ulhówek i Rzepin, na wsch. Wasylów Wielki i Korczmin, na płd. Korczów, na zach. Tarnoszyn). Pierwsze zapiski o wsi pochodzą z 1462 gdy jej właścicielami była rodzina Szczepiatyńskich. W 1564 osadził się tu ród Podhoreckich. 26 III 1944 Szczepiatyn zaatakowały oddziały UPA-USN, kontynuując ofensywę mająca na celu oczyszczenie terenu z ludności polskiej, w wyniku czego zginęło 16 osób i spalono zabudowania (większość Polaków ewakuowano wcześniej). Ludność Ukraińską wysiedlono w latach 1945-47. Przy wylocie drogi ze wsi do drogi Ulhówek-Krzewica znajduje się kopiec zwieńczony słupową kapliczką św. Jana (oraz znakiem triangulacyjnym). Według tradycji kopiec ten służył jako miejsce obserwacji i sygnalizacji w wypadku pojawienia się hord tatarskich. Widać było z niego inne kopce. Dobre miejsce widokowe. W latach międzywojennych wieś zamieszkiwało ok. 550 osób. Cerkiew murowana pw. św. Trójcy, zbudowana w 1910-1913 (była cerkwią filialną parafii z Korczowa, obecnie służy jako kościół katolicki). Dzwonnica drewniana z 1890. Tutaj pozostał jeszcze budynek starej gorzelni z końca XIX w. Przy cerkwi działało Apostolstwo Modlitwy, mieszkały tu także siostry Służebniczki Pries.Diwi. Marii. Istniała spółdzielnia i czytelnia Proświta. Od granicy wsi w stronę Korczmina wśród pól stały kurhany, niestety już pod koniec XIX w. były bardzo zniszczone (zaorane).

  1. Tarnoszyn: na terenie Polski. Wieś istniała już w XIV w. i była własnością Paszka z Radzanowa, chorążego płockiego i starosty bełskiego. W 1. poł. XV w. właściciel Paweł Radzanowski z Niszczyc został pierwszym wojewodą bełskim. W XVI w. wieś była własnością rodziny Sienieńskich. Parafię rzymskokatolicką erygowano w 1892 wraz z budową kościoła. W 1904 (lub 1906) przeniesiono tu z Uhrynowa XVIII-wieczną cerkiew drewnianą (filia Ulhówka) pw. Narodzenia NMP. W okresie międzywojennym wieś zamieszkiwała ludność mieszana z niewielką przewaga ludności polskiej. W nocy z 16 na 17 III 1944 podczas ofensywy UPA przeciwko ludności polskiej (w tym samym czasie zaatakowano Dyniska, Ulhówek i Żabcze) zginęło 84 Polaków i 16 żołnierzy UPA. Wsi broniły oddziały samoobrony AK (pod dowództwem Józefa Nowaka „Topoli”), które umożliwiły ewakuację części ludności polskiej. Prawdopodobnie w tym okresie spłonął drewniany kościół. W latach 1946-47 Ukraińscy mieszkańcy zostali wysiedleni. Do czasu budowy nowego kościoła użytkowano drewnianą cerkiew, która w 1997 została przeniesiona do skansenu w Lublinie. Kościół wzniesiony w latach 1958-62 pw. MB Szkaplerznej i św. Stanisława, posiada cenne wyposażenie pochodzące z kościoła z Ugniewa m. in. chrzcielnicę z przełomu XVII i XVIII w., XVII-wieczny krucyfiks. XIX-wieczny obraz Matki Boskiej Bełskiej wraz z haftowanymi sukienkami, przywieziony z Bełżca ma opinie cudownego. Na zachodnim skraju wsi przy skrzyżowaniu dróg znajduje się cmentarz z okresu I wojny światowej, z ciekawymi bruśniańskimi nagrobkami.Cerkiew trójdzielna, konstrukcji wieńcowej. Babiniec oraz szersza i dłuższa nawa założone na planie kwadratów. Prezbiterium zamknięte trójbocznie, po jego stronach zakrystie. Przed babińcem ganek na słupkach. Zręby wszystkich członów cerkwi równej wysokości, nad nawą ośmioboczny tambur na pendentywach, przykryty ośmiopołaciową kopułą. Nad dachami babińca i prezbiterium pozorne tambury z kopułkami. Kopuły zwieńczone pozornymi latarniami bez prześwitów. Cerkiew obiega zadaszenie wsparte na zastrzałach umocowanych do słupów przy ścianach.

  1. Ulhówek (Ulhów): na terenie Polski. Początkowo wieś nosiła nazwę Hulwow. W 1403 jej właś-cicielem był Paweł z Radzanowa, chorąży potocki. W spisie z 1564 wieś miała 60 ha gruntów uprawnych. W tym czasie i do 1596 właścicielem był Mikołaj Sieniewski. Później wieś nazywała się Ulhów, a w 1682 już Ulhówek. W 1880 znajdowało się tu 7 domów dworskich i 184 domy chłopskie. Zamieszkiwało tu 1062 osoby (Ukraińcy, Polacy i Żydzi). W spisie z 1921, kiedy to Ulhówek znajdował się w pow. rawskim, w woj. lwowskim, liczba ludności wynosiła 1136 osób. W większości, bo aż 1055 osób stanowili Ukraińcy. Cerkiew drewniana pw. św. Mikołaja odnowiona w 1865. Patron Franc Gulimka z Siepiatnicy pod Ugniewem. Patron o. Michaiło Pirożok. Wieś zamieszkiwało 1205 osób, filia Tarnoszyn(?) Tranoszyn(?), cerkiew drewniana Narodzenia Najświętszej(?) Bogurodzicy zbudowana w 1906, odległość 5 km, ilość dusz 300, razem 1505, łacinników 30 plus 500 (ekspozycja Tarnoszyna), 2 rodziny Żydowskie. Bractwo św. Mikołaja i żeńskie Serca Chrystusowego. W obu wsiach czytelnia Proświta i spółdzielnie. Szkoła w Ulgiwkach 2-klasowa z jęz. Ukraińskim, w Tarnoszynie wspólna 1-klasowa.

  1. Wierzbica: na terenie Polski, nad Sołokiją. Wieś wzmiankowana w 1388 (1425)kiedy książę bełski Ziemowit IV darował Pawłowi z Radzanowa chorążemu warszawskiemu, protoplaście rodu Radzyńskich-Niszczyckich. W ręku tej rodziny dobra te pozostawały do końca XVI w. W XVII w. należały do rodziny Papartów- rodziny pochodzącej z Grecji. Następnymi właścicielami wsi była rodzina Lityńskich, od końca XVIII w., do lat 80. XIX w, a ostatnimi właścicielami majątku byli Romerowie. Cerkiew drewniana pw. św. Michała Archanioła, zbudowana w 1887 na miejscu poprzedniej, prawo patronalne ADAM ROMER z Wierzbicy. Mieszkało tu 1816 osób (28 rzym.-kat., 32 mojż.), przysiółek Wilka (?) oddalony o 2 km. W parafii działało Bractwo Modlitwy i Trzeźwości, czytelnia Proświta kasa Stefczyka, spółdzielnia, młockarnia(?). W Wierzbicy szkoła 2-klasowa z jęz. ukraińskim, w przysiółku Wilka 1-klasowa z jęz. ukraińskim. W pierwszych latach powojennych w rejonie wsi działała sotnia UPA „Szuma” rozbita przez wojsko w VI 1947. Ludność ukraińską wysiedlono podczas akcji „Wisła” a wieś spalono. We wsi zachował się dwór z 1846, wielokrotnie przebudowywany, w okresie powojennym użytkowany przez PGR. Kilkadziesiąt metrów na południe od dworu znajduje się kaplica grobowa rodziny Lityńskich. Jest to czworokątna budowla nakryta kopułą zwieńczona latarnią. Do 1982 służyła jako magazyn, obecnie wróciła do funkcji kultowej. Ciekawy jest tutejszy cmentarz greckokatolicki, zachowało się wiele nagrobków bruśniańskich, ładna rzeźba kobiety klęczącej. Znajdują się tu także groby żołnierzy Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej (z lat 1918-1919), członków UPA oraz dwa pomniki; jeden ku czci mieszkańców Wierzbicy, drugi ku czci poległych za wolność Ukrainy w latach 1942-1952.Cerkiew orientowana, trójdzielna, konstrukcji wieńcowej. Babiniec i nieco większa nawa założone na planie kwadratów, prezbiterium zamknięte trójbocznie. Zręby poszczególnych części równej wysokości, nad nimi ośmioboczne tambury na pendentywach przykryte ośmiopołaciowymi kopułami. Tambur nawy i kopuła nad nim wyższe od dwóch pozostałych. Cerkiew obiegało wydatne zadaszenie na podtrzymujących je rysiach, istniejących jeszcze w 1963. We wnętrzu nawy, przy ścianie od babińca chór muzyczny nadwieszony na wysuniętych kroksztynach. Chór połączony z galerią obiegającą wewnętrzne ściany babińca.

  1. Żurawce: na terenie Polski, na płn. od Lubyczy Królewskiej, nad rzeką Sołokiją. W dawnej Rzeczpospolitej wchodziła w skład starostwa rzeczyckiego i powiatu bełskiego. W końcu XIX w. działy tu 3 młyny i gorzelnia. Parafia greckokatolicka obejmowała wieś i przysiółki Ruda Żurawiecka, Nietrieba (?) oraz Ruda Lubaczewska, posiadała murowaną cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Pańskiego, obejmowała swoją działalnością ok. 3200 osób. Działało tu Apostolstwo Modlitwy. Zamieszkujący Żurawce Polacy (ok. 200 osób) należeli do parafii w Rawie Ruskiej(?). Mieszkało tu także ok. 160 Żydów. Działała czytelnia Proświta, spółdzielnia oraz towarzystwo gimnastyczne Sokół. Szkoła w Żurawcach miała 3 klasy z wykładowym jęz. ukraińskim, zaś w Rudzie Żurawieckiej 1 klasę T.S.L.

Dla miłośników rowerowych wędrówek proponujemy dwie trasy biegnące wzdłuż granicy, tak aby w ciągu dwóch dni poznać tutejsze ziemie.

Trasa 1

Długość trasy: 43 km.

Korczmin – przejście graniczne przy kapliczce Zaśnięcia NMP – Staje – Tehlów –Chlewczany – Domaszów – Karów- Uhnów– Zastawie– Korczów– Staje – Korczmin.

Korczmin (0 km) Ruszamy od remizy strażackiej polną drogą przez most na południowy – wschód w stronę granicy. Dojeżdżamy do przejścia granicznego (1,5 km) za nim kapliczka Zasnięcia NMP. Dalej polną drogą to torów kolejowych po ok. 300m szosa Uhnów – Bełz za nim wieś Staje, po jej obejrzeniu wracamy do szosy i kierujemy się stronie wschodnią.4,5 km. dalej po prawej stronie dochodzi szosa w która skręcamy (uwaga tej drogi nie ma na popularnych mapach). Jedziemy asfaltowa drogą wśród łąk poprzecinanych rowami melioracyjnymi (ok. 3,5 km). Za ostrym zakrętem wieś Tehlów (11 km ). Na początku miejscowości mijamy miejsce po drewnianej cerkwi zaś za ok. 200 m. nowa cerkiew po prawej stronie. Mijamy ostatnie zabudowania i drogą asfaltową kierujemy się na południe. Dojeżdżamy do Chlewczany (15 km), dalej prosto, na końcu skręcamy w prawo i po ok. 50 metrach znów skręcamy w prawo w stronę cerkwi. Po obejrzeniu świątyni cofamy się do głównej drogi i kierujemy się nią na północny- zachód. Mijamy ostatnie zabudowania i dojeżdżamy do rozwidlenia dróg, skręcamy w lewo w szeroką, ale gruntową drogą (ok. 4 km od cerkwi). Jedziemy nią aż do skrzyżowania, po prawej stronie cmentarz w głębi zabudowania Domaszowa (24 km). Na początku po lewej stronie drewniana cerkiew. Po obejrzeniu świątyni, wracamy do skrzyżowania i kontynuujemy jazdę na północny-zachód, na końcu drogi skręcamy w prawo i po 100 metrach osiągamy cmentarz i cerkiew w Karowie ( 26 km.). Po wizycie na cmentarzu i w cerkwi jedziemy na północ przejeżdżając centrum wsi, po lewej stronie drewniana oryginalna kapliczka. Dalej jedziemy ta samą drogą wśród pól. Po ok. 4 km osiągamy Uhnów (30,5 km.). Zwiedzamy miasteczko a następnie kierujemy się główną droga w stronę Bełza. Około kilometr za nim na łuku drogi po lewej stronie przedmieście Uhnowa – Zastawie z ciekawą drewnianą zabudową. Po ok. 3, 5 km osiągamy wieś Korczów ( 35 km ). Przy drodze cmentarz za nim po lewej stronie droga biegnąca do dawnej kaplicy rzymsko- katolickiej. Z kolei po prawej stronie nowa cerkiew. 4 kilometry dalej po lewej stronie droga do przejścia granicznego i do Korczmina ( 43 km)

Trasa 2

Długość trasy 69 km

Korczmin-Szczepiatyn–Tarnoszyn– Stare Dyniska)– Nowe Dyniska –)Machnów Nowy–Stary Machnów– Nowosiółki Kardynalskie– Stare Dyniska– Hubinek- Rzeczyca– Ulhówek– Krzewica- Korczmin

Korczmin (0 km) wędrówkę zaczynamy także od remizy strażackiej, przekraczamy rzekę Rzeczycę i skręcamy w prawo na zachód. Szeroką gruntową drogą osiągamy asfaltową szosę w Szczepiatynie (5 km). Skręcamy w prawo, po obejrzeniu murowanej cerkwi i drewnianej dzwonnicy, przekraczamy Rzeczyce i skrecamy w lewo, ok. 300 po prawej stronie cmentarz. Dalej droga wraca na szosę i dochodzi do Tarnoszyna ( 7,8 km). Po obejrzeniu miejscowości kierujemy się na południowy – zachód w stronę Dynisk. Mijamy osiedle Magdalenka, ok. 1,5 km. dalej po prawej stronie wśród pól samotna usychająca sosna, według tradycji było to miejsce spotkań Artura Grottgera z Wandą Monnne. W Starych Dyniskach ( 22 km.) dojeżdżamy do skrzyżowania, po lewej stronie ok. 50 m. kapliczka z kamienną figurą św. Janem Nepomucenem. Przecinamy skrzyżowanie i kierujemy się w stronę Nowych Dynisk (16,5 km). Mijamy odejście drogi do Chodywańca i po ok. 1 km możemy pokusić się na odnalezienie śladów starego cmentarza we wsi Nowosiółki Przednie. W Nowym Machnowie (19 km) przy kościele skręcamy w lewo, 200 m dalej po lewej odejście drogi do Wierzbicy (ok. 3,5 km), którą warto obejrzeć. Powrót tą samą drogą. Kontynuujemy jazdę i po ok. 2,5 km skręcamy w lewo by po 800 m znów skręcić w prawo i znalezć się w Machnowie Starym (28,7 km) obok cerkwi. Od tego miejsca jedziemy na północ, przecinając szosę Nowy Machnów-Ruda Żurawiecka, mijamy osiedle dawnego PGR-Żurawce (32 km) i po ok. 1,5 km. skręcamy w prawo do zabudowań gospodarczych znajdujących się na terenie dawnej wsi Nowosiółki Kardynalskie (34 km). Jest to najtrudniejszy orientacyjnie i terenowo odcinek trasy, od zabudowań należy wybrać drogę przez PGR i dalej wśród pół kierując się na południe po ok. 1 km po prawej stronie widzimy kępę drzew to stary greko-katolicki cmentarz, jedyny ślad po wsi Nowosiółki Kardynalskie. Następnie ścieżką kierujemy się na południowy-wschód (ok. 2 km) w stronę Nowego Machnowa. Dalsza trasa biegnie przez Nowe Dyniska do skrzyżowania w Starych Dyniskach (41 km), gdzie skręcamy w lewo na północny zachód. Na końcu wsi cmentarz i nowy kościół, dalej główną drogą, po ok. 2 km. po prawej stronie osiedle i sklep spożywczy trochę dalej na lewo droga do wsi Dębina. Od tego miejsca ok. kilometr szosą , tu skręcamy w lewo w utwardzoną drogę. Osiągamy wieś Hubinek (48 km), mijamy szkołę, za kościołem ok. 100 m w pewnym oddaleniu od drogi stary cmentarz, drewniana kaplica i miejsce po cerkwi. Wracamy do szkoły gdzie skręcamy w lewo i asfaltową drogą dojeżdżamy do drogi głównej. Skręcamy w prawo i po ok. 3 km (przecinając drogę Dyniska – Łaszczów) osiągamy Rzeczycę (53,5 km). Dalej główną drogą jedziemy do Ulhówka (57 km). Po obejrzeniu miejscowości kontynuujemy podróż dalej prosto ok. 1 km, droga dochodzi do szosy Tarnoszyn – Rzeplin, tu skręcamy w prawo (na rogu stacja benzynowa, sklep i mały bar). Jedziemy niecały kilometr i skręcamy w lewo w pierwszą asfaltową drogę. Wkrótce ( ok. 3.5 km) naprzeciwko drogi do Szczepiatyna widoczny kopiec zwany Góra św. Jana z kapliczką, wspaniałe miejsce widokowe. Kierujmy się dalej na wschód i osiągamy wieś Krzewica (64,5 km). Po obejrzeniu wsi , za zabudowaniami skręcamy w prawo, mijamy zabudowania dawnego PGR-Korczmin i po ok. 4 km kończymy wycieczkę w Korczminie (69 km).