Lubelska cerkiew p.w. Narodzenia NMP

Cerkiew pochodząca z Tarnoszyna

OPIS ŚWIĄTYNI:

Długość – 18 m. 65 cm.

Szerokość (na osi zakrystii) – 9 m. 75 cm.

Wysokość całkowita (razem z krzyżem na środkowej kopule) – 17 m. 50 cm.

Cerkiew jest budowlą drewnianą, trójdzielną (prezbiterium, nawa, babiniec), trójkopułową – przy czym dwie mniejsze kopuły, nad prezbiterium i babińcem, są kopułami pozornymi (pseudokopułami).

Świątynia jest – zgodnie z tradycją wschodniochrześcijańską – zorientowana, tj. zwrócona prezbiterium w kierunku wschodnim. Przy prezbiterium od północy i południa cerkiew posiada dwie zakrystie.

ZARYS DZIEJÓW

Do niedawna Parafia Greckokatolicka w Lublinie nie posiadała własnej czynnej cerkwi. Liturgię świętą odprawiano w kościele p.w. św. Jozafata przy ul. Zielonej 3. Nadzieje grekokatolików na własną świątynię spełniły się wraz z przeniesieniem do Muzeum Wsi Lubelskiej cerkwi p.w. Narodzenia NMP z Tarnoszyna. Cerkiew ta została zbudowana w 1759 r. w miasteczku Uhrynów k. Sokala jako greckokatolicka świątynia parafialna p.w. św.Mikołaja Cudotwórcy. W roku 1900 w Uhrynowie powstała nowa, murowana cerkiew. Starą, drewnianą świątynię nabyła parafia greckokatolicka w Ulhówku k.Tomaszowa Lubelskiego z przeznaczeniem na cerkiew filialną p.w. Narodzenia NMP we wsi Tarnoszyn k. Ulhówka. Translokacja cerkwi nastąpiła w latach 1903-1904, zaś uroczyste poświęcenie przeniesionej świątyni dokonane zostało w 1906 roku. Do 1947 roku cerkiew Narodzenia NMP w Tarnoszynie służyła miejscowym grekokatolikom, zaś po ich ekspatriacji przez władze komunistyczne przeszła we władanie Parafii Rzymskokatolickiej w Tarnoszynie. W latach 1947-1960 pełniła funkcję łacińskiego kościoła parafialnego. Po 1960 roku, kiedy to oddany został do użytku nowy, murowany kościół – tarnoszyńska cerkiew została praktycznie pozostawiona własnemu losowi, wskutek czego stała się ofiarą licznych aktów kradzieży i wandalizmu. Dwukrotnie ją podpalano, jednak ogień w obu przypadkach został ugaszony przez okolicznych mieszkańców. W ciągu ponad 30 lat egzystencji w stanie opuszczenia cerkiew tarnoszyńska została w praktyce pozbawiona elementów wyposażenia wnętrza. Bryła świątyni również ucierpiała. W roku 1994 cerkiew została nabyta przez Parafię Greckokatolicką w Lublinie i przeniesiona w celu rekonstrukcji oraz udostępnienia dla celów kultowych Parafii i muzealnych. W latach 1997-1998 dokonano montażu bryły architektonicznej. Obecnie trwają prace nad rekonstrukcją wnętrza zgodnie z wymogami sztuki konserwatorskiej. Organizacja wnętrza wg. przyjętych założeń ma w miarę możności odzwierciedlać stan z okresu międzywojennego XX w.

LITERATURA

Zarys historii i opis cerkwi Narodzenia NMP opracowane zostały w oparciu o ustalenia Bronisława Seniuka, pracownika Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Lublinie, zawarte w artykule pt. „Zarys dziejów cerkwi pw. Narodzenia NMP translokowanej z Tarnoszyna do MWL” – vide „Lubelszczyzna” 2(1996) z.2, s.152-180.